Tư duy phản biện là gì?
Tư duy phản biện hay là tư duy phân tích là một quá trình tư duy biện chứng gồm phân tích và đánh giá một thông tin đã có theo các cách nhìn khác cho vấn đề đã đặt ra nhằm làm sáng tỏ và khẳng định lại tính chính xác của vấn đề.
Ví dụ: A: "Vấn đề X là sai, B: "Không, Vấn đề X là đúng"
-> Câu nói của B không mang tính phản biện
-> phản biện: B: "Không, Vấn đề X là đúng, Nghiên cứu Y chứng minh đều đó"
Cần lưu ý một điều: Tư duy phản biện không chắc đã dẫn đến một kết luận chính xác. Thứ nhất là vì không ai có thế có toàn bộ thông tin chính xác, thứ hai là vì Thành kiến.
Dựa vào những nghiên cứu gần đây, các nhà giáo dục đã hoàn toàn tin tưởng rằng trường học nên tập trung hơn vào việc dạy học sinh tư duy phản biện.
Tư duy phản biện sẽ giúp mọi người làm việc hiệu quả hơn, dễ dàng vượt qua khi đối mặt với những vấn đề khó khăn. Từ đó, tránh việc bị “lép vế” so với đồng nghiệp khi trình bày một quan điểm hay ý kiến nào đó.
Vậy làm cách nào để rèn luyện tư duy phản biện?
1. Tự đặt câu hỏi cho bản thân
Với bất kỳ một công việc, kế hoạch nào thì nội dung là điều tất yếu phải có, tuy nhiên, chỉ có nội dung thôi thì chưa đủ, bạn cần phải tự đặt ra cho mình nhiều câu hỏi “Tại sao”. Những câu hỏi đó sẽ giúp bạn dự trù được những tình huống có thể sẽ xảy ra, góp phần làm cho nội dung của bạn trở nên hoàn hảo nhất có thể.
2 . Có cái nhìn khách quan
Trước khi có rèn luyện cho mình một tư duy khách quan, bạn cần loại bỏ được cái nhìn chủ quan của bản thân. Bạn không thể làm theo cảm tính, bốc đồng hay thể hiện cái tôi quá lớn.
3. Trau dồi kiến thức cho bản thân
Nhiều người nghĩ phản biện là ăn nói tốt là đủ, tuy nhiên, không ai có thể tranh luận được với người khác trong khi không có kiến thức tốt và chắc. Để làm được điều đó, mỗi người cần phải rèn luyện cho mình thói quen tìm hiểu thông tin đa dạng khác nhau, đặc biệt với là ngành nghề mình đang làm việc.
Các phương thức hỗ trợ
Kĩ năng sơ đồ hoá ý kiến
Sơ đồ tư duy (mind-map) là một dụng cụ hữu hiệu trong việc tổ chức và đánh giá thông tin bởi nó giúp định vị luận điểm/luận cứ một cách rõ ràng.
Khi thu nhận được một thông tin, điều cần trước tiên là hiểu rõ nội dung thông tin đó, về ai, về điều gì, liên quan đến những vấn đề gì, lĩnh vực nào. Tiếp theo, dựa trên những cơ sở khoa học và lôgic, đặt ra các câu hỏi như: tại sao lại khẳng định là A mà không phải là B, trong khi B cũng có các khả năng như A...
Kĩ năng tránh tính thiên vị
Tính thiên vị là một đặc tính có trong tiềm thức của con người mà không phải ai cũng dễ dàng nhận ra.
Ai cũng nên nhận thức rõ về khả năng mắc phải sai lầm của bản thân bằng cách:
Chấp nhận rằng tất cả mọi người đều có thành kiến nằm trong tiềm thức, và vì thế rất dễ tấn công những phán xét chống lại mình.
Từ tốn lắng nghe ý kiến của người khác trước khi đưa ra quan điểm của mình.
Nhận thức rằng trong lập luận của mình chắc chắn có sơ hở và sai lầm.
Cuối cùng, sử dụng những câu hỏi sau có thể giúp tăng thời gian trao đổi thông tin và lượng thông tin:
Khi dùng từ _____, ý bạn là_____?
Tại sao bạn lại đưa ra được kết luận đó?
Tại sao bạn cho rằng mình đúng?
Bạn lấy thông tin này ở đâu?
Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn sai?
Điều gì nữa có thể giải thích cho hiện tượng này?
Phân tích của bạn có bị ảnh hưởng bởi dư luận, quy trình giáo dục, môi trường sống, cảm tính, định kiến xã hội, tính địa phương,... ?
Nguồn: Tổng hợp
